Bazylika Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej

W centrum Dąbrowy Górniczej znajduje się zabytek, który swoją ciekawą historią przyciąga rzesze wiernych i pasjonatów historii. Tym obiektem jest Sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Anielskiej Pani Dąbrowy Górniczej i Matki Zagłębia.

Kościół św. Aleksandra

Jego historia zaczyna się w latach 1872-1877, ponieważ wtedy wybudowano kościół
św. Aleksandra.[1] Jak powszechnie wiadomo, cały region Zagłębia znajdował się pod zaborem rosyjskim, gdzie katolikom nie było łatwo przez liczne prześladowania i likwidacje istniejących już świątyń. Wówczas Rosją rządził car Aleksander II (1855-1881), przez co wierni z Dąbrowy Górniczej twierdzili, iż nowa świątynia będzie wyrazem dziękczynienia do Boga za uratowanie życia władcy z zamachu w roku 1867.[2] Jak nietrudno się domyślić, powód został wybrany przez represyjną politykę zaborcy wobec katolików. Rosyjscy urzędnicy mieli związane ręce – co prawda niechętnie, ale wyrazili zgodę na budowę nowego kościoła katolickiego. Środki na budowę pochodziły głównie z dobrowolnych ofiar robotników, a samą konstrukcję zaprojektował inżynier Julian Polcer.[3] Pierwsze nabożeństwo odprawiono bardzo szybko, bo już w 1877 roku, z okazji święta św. Barbary. Jednak konsekracja (poświęcenie świątyni), miała miejsce dopiero 18 października 1885 roku, a dokonał jej biskup kielecki Tomasz Kuliński.[4] Co ciekawe, ten ostatni swoim dekretem z dnia 5 lutego 1891 roku nadał jej uprawnienia parafii pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Anielskiej.[5] Warto zatrzymać  się w tym miejscu na przynależności administracyjnej Zagłębia Dąbrowskiego. Pierwotnie teren ten był częścią diecezji kieleckiej, następnie częstochowskiej, a obecnie (od 1992 roku) sosnowieckiej.[6]


Dawny kościół św. Aleksandra (po lewej stronie), połączony z Bazyliką
Fot. z zasobów autora

Budowa Bazyliki Matki Boskiej Anielskiej

 W latach 1898-1912 zbudowano, a raczej dobudowano do kościoła św. Aleksandra, Bazylikę NMP Anielskiej (budowla otrzymała ten tytuł 19 marca 1901 roku).[7] Świątynię zaprojektował, w stylu neogotyckim, Józef Stefan Pomian-Pomianowski. Ołtarz główny został ozdobiony figurą NMP Anielskiej (autorstwa Józefa Baltazara Proszowskiego z Częstochowy)[8] już w 1904 roku, a konsekracji budowli – 29 września 1912 roku – dokonał biskup kielecki Augustyn Łosiński.[9] Warto przyjrzeć  się danym technicznym świątyni. W środku budowli jej długość przekracza 65 metrów, szerokość 30 m., a podłogę od sufitu dzielą aż 22 metry! Najbardziej imponująca jest jednak ogromna wieża główna, której wysokość wynosi 86 metrów.[10]


Oto Bazylika Matki Boskiej Anielskiej, widziana od strony centrum Dąbrowy Górniczej
Fot. z zasobów autora

Życie duchowieństwa w Zagłębiu Dąbrowskim i dalsze losy Bazyliki

 Wezwanie Matki Boskiej nie jest jednak przypadkowe, ponieważ kult Maryi na terenach Zagłębia występował już od II połowy XIX wieku[11], a nasilił się w okresie działalności ks. Grzegorza Augustynika w latach 1897-1916. Wówczas był proboszczem parafii NMP Anielskiej, z przerwą w latach 1903-1905. To właśnie temu duchownemu bazylika wiele zawdzięcza. To on, podczas wielkiej procesji, idącej z Gołonoga (współcześnie jednej z dzielnic Dąbrowy Górniczej) w 1897 roku wprowadził wizerunek Matki Boskiej do kościoła św. Aleksandra. Także dzięki jego staraniom świątynia otrzymała przywileje odpustowe w 1901 roku, za sprawą bulli kardynała Mariano Rampolla del Tindaro.[12] Ponadto ks. Augustynik przywiózł z pielgrzymki do Włoch relikwie, które złożono w dąbrowskiej bazylice. Przykładem jednej z nich była cząstka Krzyża Świętego. I wojna światowa wiele zmieniła w życiu świeckim jak i duchownym. Po tym konflikcie zbrojnym brakowało duchownych na terenie byłego Królestwa Polskiego, a zwłaszcza w regionie Zagłębia Dąbrowskiego. Głównym powodem były represje Rosjan wobec duchownych katolickich przed 1918 rokiem, co zniechęcało młode osoby do zasilania szeregów duchowieństwa.[13] Na szczęście z czasem duchownych przybywało, a co za tym idzie powstawało wiele inicjatyw chrześcijańskich na terenie Dąbrowy. Skoro mowa o duchowieństwie, warto w tym miejscu wspomnieć o cudownych uzdrowieniach, które miały miejsce na początku XX wieku za sprawą modlitw do figurki Najświętszej Maryi Panny Anielskiej. Najlepiej zachowały się dwie relacje. Pierwsza z nich dotyczy sześcioletniego chłopca ze Strzemieszyc (obecnie jednej z dzielnic Dąbrowy Górniczej), który był poważnie chory. Nie wiadomo co dokładnie dolegało chłopcu, jednak stan musiał być bardzo poważny, skoro: „(…) doktorzy opuścili nieszczęśliwego chłopaka, uważając swoją lekarską pomoc za bezskuteczną”.[14] Jego zdesperowana matka udała się do Matki Bożej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej i zaczęła się gorąco modlić o jego uzdrowienie. Gdy wróciła do domu, chłopiec był całkowicie zdrowy. Druga relacja pochodzi z 1909 roku i dotyczyła również chorego chłopca na szkarlatynę (wówczas śmiertelną chorobę zakaźną; dziś leczy się ją głównie antybiotykami). Rodzice, tak samo jak w pierwszym przypadku, zaczęli się modlić do Matki Boskiej. Dziecko cudownie wyzdrowiało.[15] W roku 1929 zmarł ks. Grzegorz Augustynik. Został pochowany w Porcjunkuli (pierwotnie kaplica, którą otrzymał w darze od benedyktynów św. Franciszek w XIII wieku; w tym przypadku jest to kaplica obok Bazyliki NMP).[16] Niespokojne czasy II wojny światowej minęły, jednak walka Kościoła o przetrwanie, zwłaszcza na ziemiach śląskich, miała się dopiero rozpocząć. Wprowadzenie komunizmu w Polsce nie wróżyło niczego dobrego dla duchowieństwa i świątyń. Na szczęście ludność, mimo rozsiewanej propagandy laicyzacyjnej przez władze PRL, trwały przy Kościele.


Porkuncjula – miejsce pochówku ks. Grzegorza Augustynika
Fot. z zasobów autora

Koronacja figury Matki Bożej Anielskiej

3 Maja 1957 roku ówczesny prymas Polski, kard. Stefan Wyszyński, wydał dekret ogłaszający Najświętszą Maryję Pannę patronką Dąbrowy Górniczej. To był bezpośredni impuls do podjęcia następnych kroków w sprawie jej koronacji. Pierwotnie miała ona mieć miejsce w 1966 roku, na uczczenie tysiąclecia istnienia państwa polskiego (a warto wspomnieć, że Matka Boska jest nie tylko Królową Zagłębia Dąbrowskiego, ale także całej Polski)[17], jednakże władze bardzo ostro zareagowały w tej sprawie. Inicjatorem starań o koronację był proboszcz parafii NMP ks. prałat Jan Domarańczyk (swoją funkcję pełnił w latach 1955-68-74).[18] Ponadto o wyborze tej daty zadecydowały dwa dodatkowe czynniki: o tej porze nie odbywały się żadne znaczące uroczystości w kraju, a także chciano uczcić pierwszą rocznicę uroczystości milenijnych, które obchodzono w maju 1967 roku w Sosnowcu.[19] Tak poważne przedsięwzięcie nie mogło odbyć się bez poważnych przygotowań. Jednym z nich była renowacja  figury NMP, rozpoczętej pod koniec 1966 roku, zakończonej w kwietniu roku następnego – co ciekawe figura była w dobrym stanie, mimo wojennych zawieruch. Kolejnym było zaproszenie ważnych osobistości na uroczystość takich jak wspomniany wcześniej prymas Stefan Wyszyński czy wówczas pełniący funkcję metropolity krakowskiego, kardynał Karol Wojtyła.

Ważnymi krokami były również:  realizacja programu mszy przygotowawczych oraz śledztwo kapituły Arcybazyliki św. Piotra w Watykanie ws. figury (badała ona na przykład od kiedy datuje się kult Matki Boskiej czy jej wizerunek osławiony jej cudami lub łaskami).[20] W końcu, po wielu wybojach losu, nadszedł dzień 18 maja 1968 roku, podczas którego przedstawiano głównie historię kultu Matki Boskiej w regionie Zagłębia Dąbrowskiego i witano przybyłych gości, a także przygotowywano się na właściwą koronację, która nastąpiła dnia następnego. Niedziela 19 maja 1968 roku okazała się być dniem pełnym radości – mimo deszczu, który stopniowo przerodził się w ulewę, a także licznych agentów Służby Bezpieczeństwa – dla mieszkańców Zagłębia, a także przybyłych na uroczystość pozostałych mieszkańców kraju, w tym Ślązaków. Koronę na głowę figury NMP, w atmosferze zupełnej ciszy, założył kard. Stefan Wyszyński, któremu pomagali kard. Karol Wojtyła i biskup Stefan Bareła.[21]

Bazylika dzisiaj

(Miejsce na fotografię nr 3 – dopisek: Jedno z wejść do Bazyliki”).


Jedno z wejść do Bazyliki
Fot. z zasobów autora

 Świątynia stała się wizytówką Dąbrowy Górniczej. To właśnie tę budowlę i Pałac Kultury Zagłębia można spotkać na wszelkiego rodzaju broszurach, widokówkach i ulotkach, zachęcających do wizyty w tym mieście. Chichotem historii jest to, że komunizm, tak ostro walczący z Kościołem, ostatecznie nie przetrwał próby czasu i wiara okazała się zdecydowanie silniejsza…

Jakub Kowalewski    

Autor pragnie podziękować pracownikom Miejskiej Biblioteki Publicznej w Dąbrowie Górniczej oraz duchowieństwu Bazyliki Najświętszej Maryi Panny Anielskiej w Dąbrowie Górniczej za pomoc w napisaniu artykułu.

Fotografia główna – Wikimedia Commons

Przypisy:

[1]W. Starościak, 280 lat historii Dąbrowy Górniczej (w 90-lecie uzyskania praw miejskich), Muzeum Miejskie „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej, Dąbrowa Górnicza 2006, s. 27.

[2]Ks. M. Trąba, Koronacja figury Matki Bożej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej (19 maja 1968), „UNIMED” Sp. z.o.o., Dąbrowa Górnicza 2008, s.41.

[3]280 lat historii Dąbrowy.. dzieł. cyt. s. 27.

[4]Koronacja figury Matki, dzieł. cyt. s. 41.

[5]280 lat historii Dąbrowy.. dzieł. cyt. s. 27.

[6]Koronacja figury Matki, dzieł. cyt. s. 5.

[7]Tamże, s. 5.

[8]Koronacja figury Matki, dzieł. cyt. s. 62.

[9]Ks. T. Zmarzły, Sanktuarium NMP Anielskiej Pani Dąbrowy Górniczej i Matki Zagłębia, Wydawnictwo Ścieżki Wiary, Kraków 2008, s.8.

[10]Tamże, s. 8.

[11]Koronacja figury Matki, dzieł. cyt. s. 44.

[12]Tamże, s. 56.

[13]Ks. J. Związek, Z dziejów Kościoła katolickiego w Zagłębiu Dąbrowskim w okresie II Rzeczpospolitej /1918-1939/, Muzeum w Sosnowcu, Sosnowiec 2006, s. 7.

[14]Sanktuarium NMP Anielskiej… dzieł. cyt. s. 25.

[15]Tamże, s. 25.

[16]Tamże, s. 32.

[17]Koronacja figury Matki, dzieł. cyt. s. 47.

[18]Tamże, s. 88.

[19]Tamże, s. 102.

[20]Tamże, s. 100.

[21]Tamże, s. 139.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*