Kot pilnujący myszy │Recenzja

J. Tischner, Kot pilnujący myszy

„Zebrane w niniejszym tomie artykuły przenoszą nas w czasie – w świat Polski przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Jest to okres gwałtownych zmian: stary system właśnie się rozpada, tworzy się coś nowego. Kilka, a może nawet kilkanaście procesów toczy się równocześnie: transformacja gospodarcza, transformacja ustrojowa, wymiana elit politycznych i kadr, zniesienie cenzury i budowa wolnych mediów, określenie na nowo miejsca Kościoła w społeczeństwie i państwie, przemiany obyczajowe… Tischner nie tylko obserwuje zachodzące zmiany, ale stara się w nich uczestniczyć”.

Współczesna Polska ma swoje problemy i wyzwania. Niemal codziennie rodzą się pytania, które domagają się odpowiedzi. Udziela ich cała rzesza pisarzy i publicystów, reprezentujących cały wachlarz poglądów i stanowisk. Co znamienne, widoczny jest wśród nich silny podział – nazwijmy to „ideologiczno-polityczny”. Otwierając konkretną gazetę, czy sięgając po tekst danego autora, z dużym prawdopodobieństwem możemy przewidzieć, jak skomentuje dane wydarzenie, lub jakie stanowisko zajmie w toczącym się właśnie sporze. Tworzą się tym samym niejako dwa równoległe światy – każdy ze swoją narracją, swoimi argumentami i własnymi „mędrcami”.

Ktoś więc zapyta, czy warto dziś wracać do starych tekstów, komentujących rzeczywistość ostatnich lat PRL-u i początków III RP? Czy warto „tracić czas” na ich lekturę? Wszak dziś Polska i Polacy są już w innym miejscu, świat stawia przed nami nowe wyzwania. Jednak odpowiedź na tak postawione pytanie brzmi: tak. Należy sięgać do tych autorów, których myśli wcale się nie zdezaktualizowały, co więcej – po upływie czasu zyskały wręcz nowy wydźwięk.

Właśnie to proponuje nam wydawnictwo Znak. Jego nakładem ukazała się książka pod tytułem „Kot pilnujący myszy”. Jest to zbiór „nieznanych tekstów” ks. Józefa Tischnera. Był to kapłan niezwykły. Żyjący w latach 1931 – 2000 dał się poznać jako wybitny filozof, odważnie prezentujący swoje poglądy.

Teksty ks. Tischnera, zebrane w recenzowanej publikacji nie są proste. Wymagają od czytelnika otwartego umysłu, wyjścia poza pewne utarte schematy myślowe. Ksiądz – filozof zaprasza nas do tego, aby wraz z nim pochylić się nad danym tematem. Ma przy tym spory dystans do siebie, pisząc „ja wiem, że czasem drażni Was ten Tischner i niepokoi. Nie przystaje do oczekiwań. Co z takim zrobić? Milczeć? Boże broń!”

Sama książka podzielona jest na trzy części: „Pożegnanie z rewolucją”, „Wolność, która obnaża”, oraz „Darowane pięć minut”.

Czytając wszystkie artykuły, widzimy wykształcenie filozoficzne ich autora. Niewątpliwie jest to zaletą owych tekstów. Tischner w swojej publicystyce nie bał się podejmować tematów trudnych czy wręcz kontrowersyjnych. Zabierał głos w takich głośnych sprawach, jak: „rewolucja etyczna”, „spór o obecność krzyża”, aborcja. Pisał o Radiu Maryja, o Kościele w zmieniającej się rzeczywistości, o Józefie Kurasiu „Ogniu”.

Miał przy tym dużą odwagę jasno prezentować swoje stanowisko. Wyrażał swoje zdanie bez emocji, zawsze popierając je solidną argumentacją.

O wielkości pisarza jak i jego tekstów świadczy to, że – w moim odczuciu – są one nadal aktualne. Oczywiście niektóre z opisywanych problemów dziś już nie istnieją. Zostały rozwiązane, zapomniane. Niemniej jednak spostrzeżenia Tischnera o demokracji, polityce, Kościele, czy aborcji mogłyby być śmiało drukowane w aktualnej prasie.

Po lekturze książki nasuwa mi się jeszcze jedna myśl. Dziś księdza Józefa Tischnera nie uznałyby za „swojego publicystę” ani środowiska – nazwijmy je umownie – Gazety Wyborczej, ani prawicowe. Świadczy to o jego wyjątkowości, o tym, że dla niego najważniejsza była prawda, spór na argumenty.

Lekturę książki polecam wszystkim interesującym się polityką i historią najnowszą Polski. „Kot pilnujący myszy” to naprawdę bardzo dobra – chociaż wymagająca – pozycja.

Wydawnictwo: Znak

Ocena recenzenta: 5,5/6

Wojciech Sobański

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*