Od PRL do III RP (1989–1990). Wybór między legalizmem a kontynuacją? | konferencja

Oddziałowe Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie zaprasza na ogólnopolską konferencję naukową „Od PRL do III RP (1989–1990). Wybór między legalizmem a kontynuacją?”.

Przystanek Historia
Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki
Warszawa, ul. Marszałkowska 21/25
28 listopada 2019 r., czwartek, godz. 9.00

Transformacja ustrojowa – której granice można (arbitralnie) wyznaczyć między rozpoczęciem obrad okrągłego stołu w lutym 1989 r. a wyborem Lecha Wałęsy na prezydenta i przekazaniem insygniów władzy przez Rząd RP na uchodźstwie do Warszawy w grudniu 1990 r. – do dziś budzi wiele sporów i emocji: zarówno w opinii społecznej, jak i w środowisku naukowym. Według najbardziej zagorzałych zwolenników tego blisko dwuletniego procesu, stanowił on jeden z najważniejszych i najjaśniejszych momentów w historii Polski, w którym udało się bez ofiar przeprowadzić naród od komunistycznej dyktatury do demokratycznego państwa prawa. Ów bezprecedensowy sukces osiągnięto dzięki mądrości i umiarkowaniu obu stron politycznego konsensusu: aparatu partyjno-państwowego i konstruktywnej opozycji. Według najbardziej gorliwych krytyków transformacji, była ona skutkiem zdrady solidarnościowych ideałów i „zgniłym” kompromisem, który pozwolił dawnej elicie bezpiecznie przesunąć się na kapitalistyczne tory, kosztem rozliczeń z totalitarnym ustrojem.

Wysoka temperatura tych sporów, a także fakt, że przejście od PRL do III RP dokonało się stosunkowo niedawno, powoduje, że problematyka ta często gości na ustach polityków i publicystów. W ciągu ostatnich trzech dekad powstało również sporo prac o charakterze naukowym (głównie z zakresu historii, ale też politologii czy socjologii), które starają się odpowiedzieć na pytanie, co tak naprawdę stało się między 1989 a 1990 r. w Polsce. Najbardziej znaną pozycją na tym polu jest z pewnością świetna praca prof. Antoniego Dudka pt. „Reglamentowana rewolucja”(Kraków 2004).

Większość analiz tego typu koncentruje się bądź na rekonstrukcji wydarzeń (w wymiarze ogólnokrajowym lub lokalnym), bądź na rozszyfrowywaniu motywacji poszczególnych aktorów i odtwarzaniu międzynarodowego kontekstu (reakcji Zachodu, Kremla, atmosfery „Jesieni Ludów” itp.). Wydaje się, że do tej pory w twórczości naukowej niedostatecznie zajęto się formalno-prawnym aspektem transformacji ustrojowej. Już wtedy, w zmieniającej się jak w kalejdoskopie rzeczywistości lat 1989–1990, uwadze opinii publicznej uciekł fakt, że w Londynie istniał rząd RP na uchodźstwie, którego główną misją było zapewnienie – na podstawie kontrowersyjnej konstytucji z 1935 r. – ciągłości ustrojowej państwa polskiego. Samo przekazanie atrybutów władzy prezydentowi Wałęsie odbyło się do pewnego stopnia przypadkiem, w dodatku wbrew opinii wielu działaczy emigracyjnych.

W 30. rocznicę początku procesu przejścia od PRL do III RP, Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN postanowiło bliżej przyjrzeć się temu legalistycznemu wymiarowi transformacji: stąd pomysł konferencji naukowej, podczas której specjaliści różnych dyscyplin naukowych – prawnicy, historycy, historycy idei, filozofowie, socjolodzy, antropolodzy – mogliby przedyskutować tę specyficzną problematykę. W jaki sposób polityczne inicjatywy emigracyjne kultywowały ideę ciągłości państwowości polskiej „ponad” PRL? Jaki był oddźwięk ich wysiłków w społeczeństwie polskim i krajowej opozycji politycznej? Jakie były konsekwencje oparcia się na konstytucji PRL w reformowaniu państwa? Dlaczego nie powrócono do konstytucji kwietniowej? Jak wyglądało starcie idei pragmatyzmu, ciągłości i nowego otwarcia w myśleniu o demokratycznej Polsce? To tylko niektóre z pytań, które pragną poruszyć organizatorzy konferencji.

Ewentualne pytania prosimy kierować do dr. hab. Patryka Pleskota ([email protected]).