Przy udziale Polaków opracowano nową metodę datowania w archeologii

Międzynarodowy zespół dzięki współpracy z polskimi naukowcami opracował metodę umożliwiającą określenie wieku pradziejowych naczyń. Metoda ta polega na analizie chemicznej kwasów tłuszczowych na pradziejowych naczyniach.

Prof. Richard Eversched z Uniwersytetu w Bristolu (Wielka Brytania) opisał te metodę w magazynie „Nature” wraz z międzynarodowym zespołem, który był zaangażowany w jej tworzenie i weryfikacje. Znaleźli się w nim także polscy badacze: prof. Arkadiusz Marciniak i Marta Krueger z Wydziału Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz dr. Inż. Arch. Marek Z. Barański, z Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.

Fragmenty naczyń ceramicznych to najczęściej odkrywane zabytki przez archeologów w trakcie wykopalisk. Brakowało metody badawczej, która mogłaby umożliwić precyzyjne określenie ich wieku. Naukowcy posługują się takimi metodami jak np. typologia (czyli określeniem wieku na podstawie kształtu i formy naczyń) czy seriacja, która pozwala oszacować ich wiek z reguły w dużym przybliżeniu. Często tez naukowcy stosują dodatkowo metodę radiowęglową , która umożliwia określenie wieku surowców organicznych. Metoda radiowęglowa polega na pomiarze ilości radioaktywnego izotopu węgla (C14) jaki pozostał w badanych próbkach materiału organicznego – zmniejsza się on stopniowo od momentu obumarcia takiego materiału.

Według badaczy, nowa metoda może umożliwić oszacowanie wieku na takich stanowiskach archeologicznych, gdzie nie występują materiały organiczne.

W porach ścianek wielu nieszkliwionych naczyń przez tysiąclecia zachowują się ślady po przetwarzanej w ich wnętrzu żywności w postaci kwasów tłuszczowych. Są to więc pozostałości organiczne, ledwo widoczne – niedostrzegalne gołym okiem. Nowo opracowana metoda daje jednak szanse na analizę radiowęglowa czyli taka, która jest wykorzystywana z sukcesem do określania wieku zabytków wykonanych z surowców organicznych, w tym tez drewna.

Z wyjaśnień badaczy wynika, że tłuszcze przed próbą określenia ich wieku muszą zostać pozyskane z wnętrza skorup ceramicznych. W tym celu zastosowali oni reparatywną chromatografię gazową. W ten sposób udało się wyodrębnić palmitynowy i stearynowy kwas tłuszczowy z ceramiki. Możliwe jest dzięki temu wykonanie próbek radiowęglowych każdego z tłuszczów, które są analizowane metoda akceleratorowej spektrometrii mas (AMS). Umożliwia ona badania mikroskopijnych próbek, w których zachowują się kwasy tłuszczowe.

Aby zweryfikować poprawność działania nowej metody autorzy niniejszej publikacji przebadali kwasy tłuszczowe pobrane z neolitycznych naczyń ceramicznych z terenów: Wielkiej Brytanii, Anatolii, Francji,  Centralnej Europy i saharyjskiej Afryki z takich stanowisk archeologicznych, których wiek został wcześniej określony z pomocą innych metod badawczych. W tym celu wykorzystano także sekwencję osadniczą z późnoneolitycznej osady Catalhoyuk w Turcji badanej przez polski zespół badawczy. W jej analizę byli zaangażowani polscy naukowcy, którzy są współautorami publikacji w „Nature”.

„Precyzja datowania kwasów tłuszczowych przy zastosowanym protokole badawczym jest większa niż innych materiałów organicznych wykorzystywanych dotychczas do datowania radiowęglowego” – stwierdził jeden z autorów publikacji, prof. Arkadiusz Marciniak, z Wydziału Archeologii UAM  w Poznaniu.

Na terenie obecnej Polski umiejętność wykonywania naczyń ceramicznych pojawiła się ok. 5,5 tys. lat p.n.e. Oznacza to, że archeolodzy będą mogli precyzyjnie określić wiek wielu stanowisk archeologicznych na przestrzeni wielu tysiącleci, które są przedmiotem zainteresowania archeologów – wyjaśnił naukowiec.

Ograniczeniem tej metody jest dość złożona procedura pozyskiwania próbek do analiz. W przypadku standardowej analizy radiowęglowej, próbki są pobierane przez archeologów, a następnie dostarczone do laboratoriów. Tymczasem w przypadku tej metody, pobieranie próbek musi być dokonywane przez specjalnie przeszkolonych ekspertów.

„Trudno powiedzieć na ile zastosowanie tak rygorystycznego protokołu poszukiwania próbek i ich późniejszej analizy jest obecnie możliwe na szersza skale do realizacji przez laboratoria radiowęglowe na świecie” – uzupełnił prof. Marciniak.

Źródło: naukawpolsce.pap.pl    
Fot. Wikimedia Commons                                                                             

Karolina Deska

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*