Pierwsze kroki na drodze do Europy – bilans panowania dynastii Piastów w Polsce

Bardzo niewiele wiemy o początkach dynastii Piastów. Historyczna prawda zdaje się tu ustępować miejsca legendom i literackiej fantazji kronikarzy. Mroki dziejów, które otaczają ten okres aurą tajemnicy, chyba na zawsze pozostaną już nieprzeniknione. Z odmętów historii wyłania się dopiero w latach sześćdziesiątych X wieku postać Mieszka I, syna Siemomysła, który zaś był prawnukiem legendarnego Piasta. Niecałe czterdzieści lat później, syn Mieszka, Bolesław Chrobry, gości na swym dworze niemieckiego cesarza Ottona III. W 1025 roku Bolesław zakłada na głowę królewską koronę. W ciągu kilkudziesięciu lat ma miejsce niesamowity polityczny awans przedstawicieli rodu – od plemiennych wodzów do koronowanych władców młodego, europejskiego państwa. Prawie trzy i pół wieku później Kazimierz Wielki, ostatni Piast na polskim tronie, u schyłku swego panowania rozdaje karty w politycznej grze w Europie Środkowo-Wschodniej. Jak wygląda zatem bilans panowania dynastii Piastów widziany przez pryzmat Polski we współczesnej Europie?

Polska w kręgu Christianitas

Początkiem polskiej drogi do Europy, w sensie politycznym i kulturowym było panowanie Mieszka I. Przyjęcie chrztu przez tego władcę należy do najbardziej przełomowych i doniosłych wydarzeń w ponad tysiącletniej historii państwa polskiego. Wprowadzenie chrześcijaństwa w ówczesnych realiach politycznych rozwiązywało wiele problemów, umacniało władzę księcia, jednocześnie wprowadzając go na arenę polityki europejskiej. Przyjęcie nowej religii spowodowało wzrost rangi Polski w ówczesnym feudalnym świecie chrześcijańskim, doprowadziło do zbliżenia z Czechami i porozumienia z Cesarstwem, umacniało pozycję księcia wobec niemieckich feudałów, pozbawiając ich argumentu przymusowej chrystianizacji. Polska została włączona w społeczność duchową określaną jako Christianitas. Na nasze ziemie napływały powstałe w Europie Zachodniej prądy kulturalne, administracyjne i gospodarcze. Przyczyniły się one znacząco do rozwoju kultury, sztuki, oświaty oraz architektury. Przyjęcie chrześcijaństwa w obrządku zachodnim umożliwiło nawiązanie kontaktów z Papiestwem, powstanie organizacji kościelnej, miało również wpływ na politykę późniejszych władców. Jakie znaczenie miała chrystianizacja w obrządku zachodnim ze współczesnego punktu widzenia? Gdyby Mieszko zdecydował się na chrzest za pośrednictwem Bizancjum, dziś prawdopodobnie nie moglibyśmy szczycić się np. Papieżem – Polakiem.

Zaprowadzenie chrześcijaństwa na obrazie Jana Matejki Zdj. Wikimedia Commons
Zaprowadzenie chrześcijaństwa na obrazie Jana Matejki Zdj. Wikimedia Commons

Ważnym osiągnięciem Mieszka I było zawarcie sojuszu z Czechami. Dzięki temu Mieszko znalazł się na wysokiej pozycji w orbicie wpływów Cesarstwa, czego świadectwem jest m.in. zapis w kronice Widukinda, mówiący o Mieszku jako o „przyjacielu cesarskim”. Wiązało się to niestety z koniecznością płacenia cesarzowi trybutu. Rezultatem stosunków z Cesarstwem było ustabilizowanie sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej państwa polskiego, co stwarzało dogodne warunki do jego wszechstronnego rozwoju.

Kolejnym osiągnięciem Mieszka było spisanie dokumentu Dagome iudex, w którym książę oddaje państwo pod opiekę Stolicy Apostolskiej. Zabiegi o dobre relacje z Papiestwem były wyrazem starań Mieszka o utworzenie w Polsce metropolii i ewentualną koronację.

Dążenia Mieszka do utworzenia arcybiskupstwa urzeczywistniły się za panowania jego syna Bolesława Chrobrego. Ogromne znaczenie miała tutaj wyprawa chrystianizacyjna biskupa Wojciecha na teren pogańskich Prusów. Męczeńska śmierć biskupa, a później wykupienie jego zwłok przez Chrobrego i złożenie ich w Gnieźnie dawały solidne podstawy do utworzenia w Polsce metropolii kościelnej. Bolesław, sprowadzając zwłoki Wojciecha do Gniezna, wpisywał się w panujący wówczas w Europie nurt, zgodnie z którym każdy władca powinien dążyć do posiadania w swym państwie szczątków świętych, by podnieść przez to swój prestiż.

Świadectwem wzrostu znaczenia Polski na arenie międzynarodowej był przede wszystkim Zjazd Gnieźnieński. Miał on duże znaczenie ze względu na decyzje, które na nim podjęto. Utworzenie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego oraz trzech nowych biskupstw (w Kołobrzegu, Krakowie i Wrocławiu) spowodowało utrwalenie siły politycznej państwa polskiego i utorowało Chrobremu drogę do koronacji. Ważny był także symboliczny gest nałożenia przez Ottona III diademu cesarskiego na głowę Bolesława – w ten sposób książę stał się partnerem dla cesarza w jego dążeniach do utworzenia federacji państw chrześcijańskich. Jak widać, zamysł zjednoczenia Europy nie jest wcale nowy. Można zaryzykować nawet tezę, że dzisiejsze członkostwo Polski w Unii Europejskiej ma swoją genezę m.in. w Zjeździe Gnieźnieńskim.

Cesarz Otton III Zdj. Wikimedia Commons
Cesarz Otton III Zdj. Wikimedia Commons

Słuszność polityki Bolesława Chrobrego potwierdziły wydarzenia po śmierci Ottona III, w wyniku których Polska znalazła się w stanie wojny z Cesarstwem. Wojny, z której wyszła zwycięsko.

Zwieńczeniem panowania Chrobrego była jego koronacja. Zdobycie korony było bardzo istotne: wpływało na jedność terytorialną państwa, umacniało niezależność kraju, wzmacniało znaczenie dynastii i samego króla wewnątrz państwa, gdyż władca był Pomazańcem Bożym.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*