Powstanie Wielkopolskie

W listopadzie 1918 r. dobiegł końca największy konflikt zbrojny na kontynencie europejskim od czasu wojen napoleońskich. Zakończył się klęską państw centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza, czyli Cesarstwa Niemieckiego, Austro-Węgier i Rosji. Na ich miejsce powstało w Europie Środkowej i Południowej szereg państw narodowych. Między nimi na gruzach tych trzech mocarstw rodziła się niepodległa Polska.

Gdy 11 listopada 1918 r wagonie kolejowym w Compiegne marszałek Ferdynand Foch, wódz naczelny sprzymierzonych wojsk Ententy przyjmował kapitulację wojsk Cesarstwa Niemieckiego w Warszawie, marszałek Józef Piłsudski odbierał z rąk członków Rady Regencyjnej dowództwo nad wojskiem, a 12 listopada 1918 r. ta sama Rada powierzyła mu misję utworzenia rządu narodowego. Dwa dni później Rada Regencyjna zakończyła swoją działalność, przekazując w ręce Komendanta swe obowiązki cywilne i wojskowe, a rząd stworzony wcześniej w Lublinie przez Ignacego Daszyńskiego zaczął obradować 18 listopada 1918 r. już pod kierunkiem Jędrzeja Moraczewskiego. Marszałek Piłsudski zajął w nim stanowisko ministra spraw wojskowych.

Granice tworzącego się państwa nie były wtedy w ogóle określone i poza dużymi miastami nie wiadomo było jak one wyglądają. Poza Mazowszem z Warszawą i Małopolską z Krakowem nic nie było jeszcze ustalone.

Zachodnie ziemie polskie wyniku rozbiorów znalazły się w rękach pruskich, a po wojnach napoleońskich większość ziem Wielkopolski weszła w skład Księstwa Warszawskiego. Gdy Napoleon Bonaparte został pokonany, kongres wiedeński z 1815 roku przyznał Prusom Gdańsk, departament bydgoski i zachodnią część departamentu kaliskiego, więc władze pruskie stworzyły tzw. Prusy Zachodnie i Wielkie Księstwo Poznańskie, które od Królestwa Polskiego oddzielała rzeka Prosna, a Prusy zachodnie Drwęca.

Początkowo Polacy mieli w granicach Wielkiego Księstwa Poznańskiego stosunkowo dużą autonomię, a Fryderyk Wilhelm III, król Pruski zagwarantował równouprawnienie języka polskiego i niemieckiego oraz dopuścił Polaków do urzędów państwowych. Potem jednak centralizacja władzy, napływ ludności niemieckiej na ziemie Wielkopolski, germanizacja ludności polskiej pogorszyła sytuację Polaków, zwłaszcza po powstaniu listopadowym w 1830 roku, a później po Wiośnie Ludów w 1848 r. kiedy to Wielkie Księstwo Poznańskie przestało istnieć. Sytuacja pogorszyła się po zjednoczeniu Niemiec. Polacy stali się zwalczaną przez większość mniejszością narodową, a procesy germanizacyjne uległy zaostrzeniu.

Kanclerz Otto von Bismarck zwalczał Kościół katolicki, polski ruch narodowy i ruch robotniczy.

Szybki rozwój przemysłowy kraju spowodował odpływ ludności ze wsi do miast i migrację, zwłaszcza ludności niemieckiej ze wschodu na zachód. Uderzało to głównie w Polaków: rugi pruskie, powołanie Komisji Kolonizacyjnej, wykupywanie ziemi w celu osadzania na niej osób narodowości niemieckiej.

Aby temu przeciwdziałać Polacy organizowali się w stowarzyszeniach oświatowych, spółdzielczych, samopomocowych, gospodarczych, ale także i politycznych. W tych ostatnich odnaleźć można było przedstawicieli wielu nurtów, ale dominowała orientacja endecka i katolicka. Legalną działalność prowadziły stowarzyszenia sportowe i skautingowe, takie jak „Sokół” czy „Skaut”, które przeprowadzały tajne szkolenia wojskowe, a nawet czasem zalecały swoim członkom wstępowanie do armii pruskiej w celu zdobywania przeszkolenia wojskowego. Polacy w tym okresie byli tak doskonale zorganizowani, że Niemcy ponoć uznali, iż posiadają oni swój własny konspiracyjny rząd, na czele którego widzieli księdza Stanisława Adamskiego.

Tak więc w 1918 r. Poznaniacy byli znakomicie przygotowani do niepodległości, do samodzielnego rządzenia swoją dzielnicą i krajem też…

Już od dnia kapitulacji Niemiec na terenie Księstwa Poznańskiego powołano do życia mieszaną Straż Obywatelską, przemianowaną później na Straż Ludową, która przejęła zadania policji. Szybko zdominowali ją Polacy, a niemieckie władze wojskowe pozwoliły na to, by utrzymać spokój w prowincji. Polacy utworzyli też całą sieć rad robotniczych i żołnierskich, powstawały komitety obywatelskie lub ludowe, które były wyrazem dążeń ludności Polskiej do własnego państwa. Podobne organizacje tworzyli także Niemcy i Żydzi. Wyłaniano komitety centralne, komisariaty, wybrano polski Sejm Dzielnicowy składający się z 1399 delegatów Wielkopolski, Pomorza Gdańskiego, Warmii i Mazur, ale także Śląska i Polaków zamieszkałych w głębi Niemiec m.in w Westfalii. Sejm ten rozpoczął obrady 3 grudnia w Poznaniu i przyjął m.in uchwałę o połączeniu wschodnich dzielnic niemieckich z pozostałymi zaborami w zjednoczonej Polsce. 11 grudnia przywrócono naukę języka polskiego w poznańskich szkołach.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*