Sarmacka dama: Barbara Sanguszkowa i Izabela Branicka

Sarmacka dama. Co kryje się pod tym określeniem? Zmierzch XVII wieku wniósł do całokształtu dziedzictwa kulturowego nową epokę – oświecenie. W Rzeczypospolitej szlacheckiej był to czas salonów towarzyskich, tak bardzo powszechnych wśród magnaterii w XVIII wieku. Ten typ rozrywki powstał we Francji, a jego inspiratorami, a raczej inspiratorkami, były kobiety, które w ten sposób realizowały własne […]

Konfederacja warszawska jako przejaw Polskiej tolerancji

Rzeczpospolita był jedynym państwem w ówczesnej Europie, w którym schronienie mogli znaleźć wszyscy ci, którzy odważyli się zmienić swoje wyznanie. Polscy protestanci walczyli przeszło cztery dekady o przywilej, który zapewniłby wolność wyznania. Kiedy w końcu udało się przeforsować akt, który przeszedł do historii jako konfederacja warszawska, polski protestantyzm stracił swoją siłę polityczną i w XVII […]

23 czerwca 1601 roku miała miejsce bitwa pod Kokenhausen

Było to starcie w ramach wojny polsko-szwedzkiej 1600-1611.Działania toczyły się na terenie Inflant zaraz po ogłoszeniu przez Zygmunta III Wazę inkorporacji Estonii do Rzeczypospolitej.Wojska Rzeczypospolitej oblegając Kokenhausen zostały zaatakowane przez idącą na odsiecz załodze armię szwedzką pod dowództwem Carla Gyllenhielma. Armia polsko-litewska dowodzona przez hetmana wielkiego litewskiego Krzysztofa „Pioruna” Radziwiłła dysponowała około 3000 żołnierzy, a […]

Stan włościański. Czyli jaki był los chłopów w dawnej Polsce

Jednym z najbardziej przekoloryzowanych (a właściwie to malowanym w ciemnych barwach) obrazów w popularnej historii jest obraz wielowiekowej niewoli chłopskiej – w naszym kraju bardzo żywy. Jest on tak wbity w głowy Polaków, że do okresu funkcjonowania tu gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej bardzo często używamy wielu odniesień nawet w naszych codziennych rozmowach (pracujesz jak chłop pańszczyźniany, ktoś […]

Stanisław Stadnicki – diabeł, który mieszkał w Łańcucie

Był jednym z najgłośniejszych awanturników i postrachem w swoich łańcuckich dobrach. Obcinał nogi i ręce poddanym, palił ich żywcem, a lochy jego zamku na Łysej Górze w Łańcucie pełne były prześladowanych poddanych. Sam o sobie mawiał: mnie diabłem zowią tylko skurwysynowie, a od takich ja zelżon być nie mogę… Czarna strzała wbita w drzwi dworu, […]

Polityczna aktywność szlachty koronnej w czasie elekcji Henryka Walezego i Stefana Batorego

Rok 1572 dla Rzeczpospolitej Obojga Narodów stał się rokiem przełomowym. Wraz ze śmiercią Zygmunta Augusta zakończyło się dziedziczne panowanie dynastii jagiellońskiej, a rozpoczęła się era wolnych elekcji, która trwała ponad dwa wieki. Czasy tak wielkich zmian politycznych wymagały dojrzałości od szlachty, która, w pełnym znaczeniu tego słowa, była społeczeństwem XVI-wiecznej Polski. Pierwsze wybory nowych władców […]

Walka karnawału z postem… czyli słów kilka o zapustach staropolskich

Jacek Kaczmarski śpiewał w jednej ze swych pieśni: „(…) karnawałowo-postną ucztą jak się patrzy/Uraduję bliski sercu ludek wasz żebraczy./Żeby w waszym towarzystwie pojąć prawdę całą:/Dusza moja – pragnie postu, ciało – karnawału!”. Przekonajmy się czy człowiek polskiego baroku zanuciłby za poetą Wojnę postu z karnawałem. Zima, las otulony grubą warstwą śniegu, pobrzękiwanie dzwoneczków na końskich […]

Staropolskie sejmowanie – geneza i rozwój parlamentaryzmu polskiego do 1569 roku

Parlamentaryzm jest systemem politycznym, którego istota polega na podejmowaniu decyzji związanych z daną społecznością bezpośrednio przez tę społeczność, bądź przez określoną reprezentację.[1] Przedstawienie genezy i rozwoju polskiego parlamentaryzmu nie jest możliwe bez dokonania chronologicznego opisu kształtowania się i ewolucji różnego rodzaju zgromadzeń, których uczestnicy mogli wypowiadać się w ważnych dla siebie sprawach i wywierać w ten sposób […]

Klientelizm w czasach królów rodaków – część II

Atanazy Miączyński h. Suchekomnaty (1639-1723), był pochodzącym z Mazowsza Płockiego, kolejnym w otoczeniu króla, człowiekiem zaczynającym swą karierę jako przedstawiciel szlachty średniej. Uważano go za jednego z najbardziej uzdolnionych oficerów swoich czasów. Związany był on z Sobieskim jeszcze przed jego obiorem na tron Rzeczypospolitej. Czytaj część I Posiadał dobra w województwie krakowskim i wołyńskim. W 1682 […]

Klientelizm w czasach królów rodaków – część I

Klientelizm staropolski przejawiał się często na bardzo różne sposoby. Od karmienia frazesami i gotówką szlachty szaraczkowej zgromadzonej na sejmiku, po kreację nowego rodu magnackiego przez starsze rody bądź dwór. Zjawisko klientelizmu wynikało w dużej mierze ze słabości Rzeczypospolitej, która często nie dawała szans na rozwój i karierę bardziej kreatywnym i ambitnym jednostkom.   Awans społeczny […]