Utracone miasto Warszawa wczoraj i dziś | Recenzja

Rafał Bielski, Jakub Jastrzębski, Utracone miasto Warszawa wczoraj i dziś

Warszawa to miasto niezwykłe. Miasto, które, jak przyjęło się mówić przeżyło własną śmierć. Jednak mimo zagłady, jakiej zaznała Warszawa podczas II wojny światowej, odrodziła się jak feniks z popiołów i stanowi po dziś dzień stolicę państwa polskiego. Warszawa okresu międzywojennego, a Warszawa współczesna, to jednak dwa zupełnie inne miasta, a nawet dziś wspomina się z rozrzewnieniem wyidealizowany obraz stolicy jako Paryża Północy (można się również spotkać z określeniem: Paryż Wschodu). Czy rzeczywiście dawna Warszawa stanowiła perłę architektoniczną i jej belle époque przypadł na czasy międzywojenne? Podpowiedzią w potwierdzeniu lub obaleniu owego przekonania jest album Utracone miasto Warszawa wczoraj i dziś, który ukazał się nakładem Wydawnictwa Skarpa Warszawska.

Książka autorstwa Rafała Bielskiego i Jakuba Jastrzębskiego to przede wszystkim zdjęcia historycznej Warszawy, niekiedy opatrzone ilustracjami porównującymi przeszłość ze stanem obecnym. Jak to bywa w albumach forma graficzna znacząco przeważa tutaj nad słowem pisanym, jednak nie przeszkadza to w bardzo pozytywnym odbiorze książki. Szczególnie, że kiedy tekst się już pojawia, to wprowadza niezwykle interesujące wyjaśnienia dotyczące elementów zawartych na starych fotografiach i reali życia ówczesnych mieszkańców Warszawy.

Już pierwsze zdjęcia przedwojennej Warszawy mogą wzbudzić niemałe zdziwienie czytelnika. Poczynając od nieuregulowanego wybrzeża lewej strony Wisły po oficynę południową zwaną również saską. Co to takiego? Oficyna była częścią Zamku Królewskiego, ostatecznie rozebraną w latach 30., gdyż zaburzała architekturę zamku. Po wojnie nie zdecydowano się na jej odbudowę.

Kolejnym zaskoczeniem jest krajobraz Nowego Miasta. Historyczne mury obronne były w dużej mierze zasłonięte przez zabudowę miejską i mimo starań władz miasta nie wystarczyło środków do wykupienia i modyfikacji/wyburzenia zabudowań w tamtym rejonie. Problem przestał istnieć po II wojnie światowej, kiedy nie odbudowano jednej ze stron Podwala, aby odsłonić mury.

Niewiele osób wie również, iż Barbakan, a więc jeden z bardziej charakterystycznych elementów zabudowy współczesnej Warszawy nie istniał przed wojną. W jego miejscu znajdowała się kamienica Nowomiejska 24 wzniesiona na jednej z zachowanych ścian Barbakanu. W trakcie procesu odbudowy miasta zadecydowano o rekonstrukcji historycznego Barbakanu.

Analizując rozmiar zniszczeń, jakich zaznało miasto podczas II wojny światowej, należy sobie zadać pytanie, które zabudowania przetrwały bombardowania i pożogę wojny.

Należy do nich m.in.

  • Pałac Namiestnikowski znany dzisiaj pod nazwą Pałac Prezydencki
  • Kościół Wizytek
  • Hotel Polonia
  • Dom bez Kantów
  • Hotel Bristol

Niestety wiele innych budynków utraciło swoje charakterystyczne detale, przez co nie prezentują się tak okazale, jak przed wojną. Dotyczy to m.in. kamienic na Marszałkowskiej.

Wracając jednak do pytania zawartego we wstępie, czy Warszawa rzeczywiście zasługiwała na tytuł Paryża Północy? Ciężko tu o jednoznaczną odpowiedź. Przedwojenna Warszawa posiadała swój niezwykły klimat, jednak nie wytrzymuje porównanie do uporządkowanego architektonicznie Paryża. Nie zmienia to faktu, że jej mitologizacja nie jest niczym niezwykłym (wiele miast na świecie przypisuje sobie tytuł Paryża: Północy, Wschodu, Zachodu lub Południa) czy niewłaściwym. Bum urbanistyczny, jaki panował w Warszawie przed wybuchem wojny świadczył o tym, że miasto mogło stać się piękną i dumną wizytówką silnego europejskiego państwa, wtedy zaś na owe porównanie z pewnością by zasługiwało.

Dochodząc już do podsumowania powyższej recenzji, można z przekonaniem stwierdzić, iż Utracone miasto Warszawa wczoraj i dziś stanowi niezwykle ciekawą propozycję dla osób zainteresowanych historią dawnej Warszawy. Znajdziemy w niej odpowiedzi dotyczące nie tylko zabudowy architektonicznej Stolicy, ale również tego, gdzie i jak spędzali czas jej mieszkańcy. Dlaczego Katedra Praska nie posiadała przed wybuchem wojny górnej części wieżyczek? Te i inne ciekawostki zobaczymy na zdjęciach zawartych w albumie autorstwa Rafała Bielskiego i Jakuba Jastrzębskiego.

Ocena recenzenta: 5,5/6

Mariusz Sioch

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*