Wspomnienia mieszkańców Junikowa z wydarzeń ze stycznia i lutego1945 roku. Analiza socjologiczna | Recenzja

Adam Czabański, Wspomnienia mieszkańców Junikowa z wydarzeń ze stycznia i lutego1945 roku. Analiza socjologiczna

Junikowo to obecnie dzielnica Poznania, która została 27 stycznia 1945 r. zajęta przez przygotowującą się do walki o Festung Posen Armię Czerwoną. Dla mieszkańców Junikowa był to okres nie tylko niepewności co do losów bitwy, ale także wstęp do balansowania na krawędzi przeżycia po przejściu frontu. Co pamiętają obecni mieszkańcy Junikowa z tego okresu? Czy są jakieś punkty styczne w ich pamięci?

Analiza socjologiczna wspomnień małej społeczności, jaką są mieszkańcy Junikowa to niewątpliwie ważny głos w obecnie powracającym dyskursie nad traumą wojenną. Nie tylko mówi się tutaj o momencie przejścia frontu, ale także o czasie do końca lutego 1945 r., kiedy to żołnierze sowieccy opuścili miejscowość. Wśród czterdziestu relacji opublikowanych w książce Adama Czabańskiego możemy znaleźć wiele punktów stycznych: wypędzenie z domu, niepewność, śmierć (zarówno ta oglądana naocznie, jak i późniejszy widok trupów), grożenie bronią, zagrożenie gwałtem, grabież, pobicie, zmuszanie do sprzątania zwłok, głód etc.

Mieszkańcy Junikowa nie byli także rozpieszczani przez niemieckie władze okupacyjnej. Jednak spotkanie z niewiele czasem różniącymi się brutalnością od okupantów „wyzwolicielami” pozostawiła niezatarte piętno w świadomości junikowian. Jednak co ciekawie, wielu respondentów autora po latach usprawiedliwia postawę krasnoarmiejców. Można by tutaj zapytać, czy rzeczywiście jest to późniejsza refleksja, czy jednak wynik wieloletniej niemożności mówienia niczego negatywnego o „wyzwoleńczej Armii Czerwonej”. Zachodziłaby tutaj podobna sytuacja, jak na terenie Górnego Śląska.

W Polsce dopiero od niedawna mówi się o traumie ludności cywilnej na terenach zajmowanych stopniowo przez Armię Czerwoną. Książka Wspomnienia mieszkańców Junikowa z wydarzeń ze stycznia i lutego1945 roku. Analiza socjologiczna winna stać się jedną z podstawowych prac dotyczących traumy wojennej. II wojna światowa miała bowiem to do siebie, że w sposób nieporównywalnie większy niż Wielka Wojna dotknęła ludność cywilną. Do tego złożoność sytuacji w jakiej znaleźli się mieszkańcy terenów, które po wrześniu 1939 r. weszły w skład III Rzeszy.

Doświadczenia mieszkańców Junikowa to mikrohistoria. Jednak właśnie z takiego materiału badawczego, jaki zebrał Czabański powinniśmy w obecnym czasie tworzyć narrację historyczną. Nie wolno także odsuwać tematu traumy, który niewątpliwie w Polsce nie został jeszcze zbyt obszernie opisany.

Ocena recenzenta: 6/6

Daria Czarnecka

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*